Íslenskar hugbúnaðarþýðingar
Úr Wikipedia, frjálsu alfræðiorðabókinni
Þeir sem fást við að þýða frjálsan hugbúnað gera það af ýmsum hvötum; sumir gera það til að læra betur á hugbúnað, aðrir eru að hugsa um að vinir/fjölskyldumeðlimir/nemendur/viðskiptavinir geti notað íslensk viðmót; fyrir suma er þetta hluti af pólitískri virkni og fyrir suma er þetta bara skemmtilegt áhugamál.
Hér eru nokkur atriði sem ættu að geta hjálpað þýðendum til að gera betri hugbúnaðarþýðingar á íslensku.
| Efnisyfirlit |
Almennt um hugbúnaðarþýðingar
Hugbúnaðarþýðingar eru að ýmsu leyti frábrugðnar venjulegum textaþýðingum. Þar kemur til samhengi þýðinga við sjálfan hugbúnaðinn, t.d. forritunarlegar kröfur um lengd textastrengja, breytur og flýtilyklatákn o.þ.h. Hugbúnaðarþýðingar geta semsagt aldrei staðið einar og sér, í sínu eigin samhengi.
Það má heldur ekki gleyma samhengi þýðinga við tilgang eða verksvið hugbúnaðarins; er um að ræða myndvinnsluforrit, netsamskiptabúnað eða leik? Hvert svið getur átt sér sitt orðfæri og sinn hugtakaheim.
Gæðakröfur
Bestu þýðingarnar eru þær sem fólk tekur ekki eftir [að séu þýðingar]. Þýðingar þurfa að vera á 'eðlilegri' íslensku, þær hamli ekki notkun á hugbúnaði og þær stuðli að betri skilningi á virkni hugbúnaðarins. Vissulega má reikna með einhverjum aðlögunartíma fyrir notendur sem skipta úr hugbúnaði með ensku viðmóti yfir í íslenskað viðmót.
Hvort sem verið er að þýða stakt forrit eða hluta af stýrikerfi, þá verður að hafa í huga eitt mikilvægt boðorð: samræmi. Sama hugtakið þarf helst að heita sama nafninu allsstaðar innan viðkomandi fags/verksviðs.
Þótt hugbúnaður geti verið nýr eða frumlegur, er möguleiki á að viðfangsefni hanns eigi sér vel útbreitt orðfæri og hugtök. Notið þau orð sem þegar hafa náð fótfestu; ef slíkt er ekki til staðar ætti að ráðfæra sig við fleiri þýðendur.
Markhópur þýðingar þyrfti að vera sæmilega skilgreindur, stundum er það forsenda fyrir því hvort þýðing verði notuð. Það er jafn vont að nota orðalag fyrir byrjendur þar sem notendur eru flestir lengra komnir, eins og að nota mjög tæknilegt orðalag í viðmóti sem kemur fyrir byrjendur. Í sumum tilfellum þarf að miða við stigvaxandi fag/tækniþekkingu eftir því hvar í forritinu textastrengirnir koma fyrir.
Endanlegur dómur um gæði þýðinga kemur frá notendunum. Þýðandinn sjálfur er sjaldnast fullbær um að meta gæðin, hann hefur fengið forskot á markhópinn - einmitt með því að vinna í þýðingunni.
Verklag
Frjáls hugbúnaður er þýddur í mörgum hópum, ýmist tengdum skjáborðsumhverfum eða dreifingum. Virkastar hafa íslensku þýðingarnar verið fyrir Ubuntu og KDE. Margir þýðendur reyna að þýða ákveðinn hóp forrita á sínu sérsviði, oft innan margra þýðingarhópa.
Skráaþýðingar: Lang algengast er að þýðingaskrár séu á svokölluðu PO-sniði (.po) og búnar eru til með svokölluðum GNU/gettext tólum. Einnig eru til forrit sem nota þýðingaskrár á TS-sniði (.ts) Þetta eru textaskrár uppsettar eftir ákveðnum reglum svo að forrit geti lesið þær rétt. Hægt er að þýða stakar línur í venjulegum textaritli og senda síðan til einhvers sem hefur skrifaðgang inn á miðlægt svæði þaðan sem þýðingunum er dreift. Þetta er hinsvegar nokkuð takmarkandi, afkastameiri þýðingar eru gerðar með öllu þróaðri áhöldum.
Öflugast er að hafa aðgang að miðlægum PO-skráagrunni í gegnum SVN (Subversion) eða CVS (eldra). Þetta eru svokölluð útgáfustýringarkerfi (svipað og við nútíma skjalavörslu); með þeim eru heil eða hlutar þýðingasafna (td. allar íslenskar þýðingar GNOME) vistuð inn á harða diskinn hjá viðkomandi þýðanda, og uppfærð eftir þörfum þannig að miðlæga útgáfan verði sú sama og á harða disknum. Hægt er að stýra hvaða útgáfa vistast inn á miðlarann, hægt er að afturkalla breytingar og kalla fram eldri breytingar. Hugmyndin byggir á því að margir geti verið að vinna með sama skjalið.
Þegar unnið er með PO-skrár eru yfirleitt notuð forrit sem hafa verið aðlöguð slíkri vinnslu eða verið sérskrifuð til slíks. Sem dæmi má taka PoEdit (flest stýrikerfi), gTranslator eða Kbabel/Lokalize, þau búa yfir öflugu “þýðingarminni” sem kemur með uppástungur og samanburð við eldri þýðingar. TS-skrár eru yfirleytt þýddar með OT-Linquist. Eins eru til ennþá öflugri forrit fyrir atvinnumenn í þýðingum, þau eru hinsvegar ekki ókeypis.
Vefþýðingar: Sumir slíkir PO-skráagrunnar eru með vefviðmóti sem gera vinnuna um margt einfaldari. Dæmi um slíkt er Rosetta hugbúnaðurinn á Launchpad.net, þarna er hægt að þýða Ubuntu og mörg sjálfstæð forrit án nokkurs undirbúnings annars en að skrá sig. Þetta er sniðug leið til að prófa að þýða, eða til að leiðrétta stakar villur. OpenOffice styðst einnig við slíkt kerfi (Pootle).
Vinna við þýðingar: Góð regla ætti að vera að hafa forritið opið sem verið er að þýða - sé þess nokkur kostur. Ef verið er að þýða næstu útgáfu forrits og sú útgáfa er af einhverjum ástæðum ekki tilbúin til uppsetningar, mætti prófa að styðjast við eldri útgáfu þess sama forrits; það er sjaldan sem alger uppstokkun verður á viðmóti. Sé verið að þýða einhverja illaðgengilega textastrengi (td. villuskilaboð) þarf að hafa góða hugmynd um í hvaða tilfellum slíkir strengir eru notaðir - ef vafi leikur á ætti að kynna sér það; leita á vefnum, senda fyrirspurn á póstlista, o.s.frv.
Prófun þýðinga: Til að forrit geti síðan notað þýðingarnar er PO-skránum breytt yfir í tvíundarkerfisskrár, svokallaðar MO-skrár með hjálp sérstakra forrita. Þessar skrár þarf síðan að flytja í ákveðnar kerfismöppur eða endurvistþýða viðkomandi forrit. Flestir láta sér nægja að bíða frekar eftir næstu uppfærslu á tungumálastuðningi í gegnum pakkastjórann sinn.
Helstu þýðingaverkefni
Skoðið einnig lista á síðunni Íslensk_verkefni.
GNOME skjáborðsumhverfið
Eitt útbreiddasta skjáborðsumhverfið (notandaviðmót) á GNU/Linux dreifingum. Fremur létt í keyrslu og einfalt í notkun. Íslenskun GNOME er komin ágætlega á veg, þó er ansi margt sem á vantar.
* http://l10n.gnome.org/languages/is/
KDE skjáborðsumhverfið
Hitt "stóra" skjáborðsumhverfið; öllu þyngra í keyrslu en GNOME, með mun meiru af sjónrænum þægindum og miðar sig meira við MacOSX eða Windows umhverfið. Hefur verið að þróast yfir í fjölkerfa skjáborðsumhverfi, þ.e.a.s. það er hægt að setja KDE upp á öll ofantalin stýrikerfi auk stýrikerfa á farsímum og öðru slíku. Íslenskun viðmótsins er komin nokkuð langt, mismikið þó eftir um hvaða svið er að ræða.
* http://l10n.kde.org/team-infos.php?teamcode=is
Ubuntu stýrikerfið
Er að miklu leyti byggt á GNOME, Kubuntu útgáfan styðst við KDE og Xubuntu við XFCE. Þýtt að mestu í gegnum vefviðmót en einnig hægt er að hala niður/hlaða inn PO-skrám. Þýðendum skal bent á að *buntu tekur til sín þýðingar (en skilar ekki til baka) frá 'upstream' GNOME/KDE/XFCE ofl; það væri vel þegið ef þýðingum sem gerðar eru á Launchpad sé komið í hendur þeirra sem setja þýðingar inn í upphaflegu verkefnin.
* https://launchpad.net/~ubuntu-l10n-is
OpenOffice skrifstofuforritin
Þýðingavinnan er farin af stað fyrir ekki svo löngu og er ysta viðmótið orðið nokkuð vel þýtt. Verkefnið er hinsvegar risastórt og alltaf þörf fyrir fleiri hendur (á lyklaborðum). Bæði er hægt að þýða með vefviðmóti sem og með PO-skrám.
* http://www.openoffice.is * Íslenskun_OpenOffice.org (http://openoffice.is/wiki/index.php5/Íslenskun_OpenOffice.org)
GNU/Linux
Þarna eru ýmis tól og undirliggjandi forrit sem notuð eru til stuðnings í skjáborðsumhverfum eða ein og sér á skipanalínu. Óverulegur fjöldi þessara forrita hefur verið þýddur enda ekki oft sem venjulegur notandi kemst í tæri við þau, helst þá ef um villuskilaboð er að ræða. Nokkur forritanna eru samt þess eðlis að þau þyrftu að vera til á íslensku, má þar til dæmis nefna libexif og gphoto sem sjá um samskipti við stafrænar myndavéĺar og gutenprint sem heldur utan um prentararekla.
* http://www.translationproject.org
GNU/Linux dreifingar
Flestar GNU/Linux dreifingar (s.s. Fedora, OpenSuse, Debian o.s.frv. [1] (http://distrowatch.com/)) hafa eitthvað af skrám sem þarf að þýða, mismikið þó.
Orðasöfn á netinu
Þýðingarlisti RGLUG: wiki-síða með helstu hugtökum sem notuð eru við þýðingar á hugbúnaðarviðmótum, ekki uppfært nema endrum og eins.
* http://www.rglug.org/wiki/index.php/Þýðingarlisti_RGLUG
Orðabanki Íslenskrar málstöðvar: safn fagorðalista á nokkrum tungumálum
* http://herdubreid.rhi.hi.is:1026/wordbank/search?changeToWebLanguage=IS
Tölvuorðabókin: aðgangur í gegnum vef Skýrslutæknifélags Íslands
* http://tos.sky.is/
Open-tran opni þýðingargagnagrunnurinn: hægt er að setja upp bókamerki í flesta vafra sem gerir kleift að þýða samstundis valin orð á vefsíðum, nánar í hjálparsíðu Open-tran.
* http://is.open-tran.eu/suggest/
Margar fleiri hjálparsíður eru til á netinu.
Nokkrar ábendingar
- Sífellt minni hluti forrita og viðmóta er skrifaður af fólki sem hefur ensku að móðurmáli. Ekki er hægt að ganga út frá því sem vísu að enska sú sem sýnd er í forritsviðmóti sé "rétt" eða standist lágmarkskröfur um málfræði. Með því að taka þátt í þýðingum hefur maður tækifæri á að gera athugasemdir og laga til frumtextann (það er ekki alltaf bara þannig að íslenskan eigi ekki til orð yfir hlutina).
- Ekki berjast við að halda enskri orðaröð, oft er til einfaldara orðalag á íslensku.
- Ekki halda að nóg sé að þýða textastreng/skjal í eitt skipti fyrir öll. Láttu líða smá tíma - og farðu yfir þýðinguna þína aftur.
- Passaðu þig á enskunni, hún er ekki málið. Ekki þýða 'Please' í upphafi setninga; þetta er ensk kurteisi sem við drumbarnir í Íshafinu höfum ekki vanist.
- Ekki taka þig of hátíðlega. Það nennir enginn að nota þýðingu með fornyrðislagi, jafnvel þó hún sé svolítið sniðug.
- Settu upp forritið sem þú ert að þýða; hafðu það opið á meðan þú þýðir - helst hjálpina líka.
- Skoðaðu næstu þýðingastrengi á undan og eftir þeim sem þú ert að fara að þýða, þannig er oft hægt að átta sig betur á samhenginu.
- Oft eru svokallaðir msgtxt skýringartextar með þýðingastrengjum; stundum eru þarna greinargóðar útskýringar á notkun strengsins, stundum er þetta ekki eins skýrt. Það getur þurft æfingu í að lesa sumt af því sem þarna stendur; orð eins og menuitem ætti að benda til að þetta sé notað í valmynd, icontxt að þetta sé texti undir táknmynd, o.s.frv.
![[Forsíða]](/wiki/stylesheets/images/wiki.png)